همیشهبهار (Calendula officinalis) همان گل نارنجی یا زردِ سادهای است که در باغچهی حیاطها و کنار پیادهروها میبینیم. نامش از عادتش آمده: تا وقتی هوا خنک است و گلهای پژمرده را بچینید، دوباره و دوباره گل میدهد. شاخهی بریدهاش به پای رز نمیرسد، اما در دستهگلی گرم و بیادعا جای خودش را دارد.
پایینتر فرقش با گل جعفری، کاشتش در باغچه و گلدان و راه نگهداشتن شاخهی بریدهاش آمده است. جای این گل در دستهگل را هم صادقانه میگوییم.
همیشهبهار چه شکلی است و چرا این اسم را دارد؟
گل همیشهبهار گلبرگهای باریک و فراوانی دارد که دور مرکزی تیرهتر ردیف شدهاند. رنگش از زرد روشن تا نارنجی پررنگ میرود. بعضی رقمها تکردیفاند و بعضی پرپر و گرد، مثل توپکهای کوچک. برگهایش کشیده و نرم است، کمی کرک دارد و دست را چسبناک میکند. در آفتاب صبح کامل باز میشود و در هوای ابری یا نزدیک غروب نیمهبسته میماند.
اسم فارسی به گلدهی طولانیاش اشاره دارد، انگار بهار تمام نمیشود. نام علمی Calendula هم از واژهای لاتین به معنی «تقویم کوچک» گرفته شده و حرف مشابهی میزند: تقریباً هر ماه گلی روی بوته پیدا میشود.
همیشهبهار با گل جعفری چه فرقی دارد؟
در انگلیسی هر دو را «marigold» مینامند و در گفتوگوی روزمره هم گاهی اشتباه گرفته میشوند، ولی دو گیاه جدا هستند. چهار نشانه تشخیصشان را آسان میکند:
- برگ: برگ همیشهبهار ساده، کشیده و نرم است. برگ گل جعفری (Tagetes) ریز و بریده است، شبیه پر.
- بو: جعفری وقتی برگش را لمس کنید بوی تند و تلخی میدهد. همیشهبهار ملایمتر و گیاهی است.
- گل: گل جعفری معمولاً فشرده و پرپر است و از زرد و نارنجی تا قهوهای مایل به قرمز دیده میشود. همیشهبهار بازتر است و بیشتر زرد و نارنجی.
- فصل: همیشهبهار هوای خنک را دوست دارد و در گرمای وسط تابستان کند میشود. جعفری گرما را میخواهد و تا نخستین سرما گل میدهد.
همیشهبهار را در تهران کِی و چطور بکاریم؟
از دانه، سادهترین گلهاست و برای کسی که اولین باغچه یا اولین گلدانش را شروع میکند انتخاب خوبی است. دانهاش خمیده و زبر است، شبیه کرم کوچک.
زمان کاشت
همیشهبهار سرمای سبک را تحمل میکند. در تهران دانه را از اواخر اسفند تا فروردین، وقتی سردترین هفتهها گذشته، مستقیم در خاک بکارید. اگر پاییز هم گل میخواهید، اواخر تابستان یک بار دیگر بکارید. دانه را حدود یک سانتیمتر زیر خاک بگذارید؛ معمولاً ظرف یکی دو هفته سبز میشود.
جا و خاک
جایی را انتخاب کنید که دستکم نیمی از روز آفتاب بگیرد. خاک معمولی باغچه که آب را نگه ندارد کافی است. خاک خیلی پرکود، بوته را برگدار و کمگل میکند. در گلدان هم میشود کاشتش، به شرط سوراخ زهکشی و عمق متوسط. نهالها را از هم دور نگه دارید تا هوا بینشان بگردد.
آب و چیدن گلهای پژمرده
وقتی سطح خاک خشک شد آب بدهید و آب را پای بوته بریزید، نه روی برگ. برگ خیس در شب، بوته را به سفیدک پودری، همان لایهی سفید روی برگ، نزدیک میکند. گلهای پژمرده را هر چند روز بچینید تا بوته گل تازه بسازد. در پایان فصل چند گل را روی بوته بگذارید خشک شود تا دانه بریزد و سال بعد خودش سبز شود.
از همیشهبهار چه استفادههایی میکنند؟
در سنتهای گیاهی چند کشور، از جمله ایران، گلبرگهای خشک همیشهبهار در دمنوش و در کرمهای خانگی و صنعتی به کار رفته است. در بعضی غذاها هم گلبرگش را برای رنگ و تزیین میریزند. ما اینجا ادعای درمانی نمیکنیم. اگر قصد مصرف خوراکی یا پوستی دارید، از عطار یا پزشک بپرسید و برای این کار هرگز گلِ دستهگل نخرید، چون برای خوردن پرورش نیافته است.
همیشهبهار همخانوادهی داوودی و آفتابگردان است. اگر به گلهای این خانواده حساسیت دارید، پیش از گذاشتن گل در اتاق از پزشک بپرسید.
همیشهبهار در گلدان؛ چند روز میماند؟
شاخهی بریدهی همیشهبهار معمولاً چند روز تا حدود یک هفته میماند. چیزی که عمرش را بیش از همه کم میکند برگ زیر آب است: برگ چسبناکش زود میپوسد و آب را بدبو میکند. پس برگهای پایین ساقه را بکنید، ساقه را مورب ببرید و آب گلدان را یک روز در میان عوض کنید.
ساقهاش نرم است و در گلدان گشاد خم میشود. گلدان باریکتر یا چند شاخهی محکمتر کنارش کمک میکند. گلدان را نزدیک نور ملایم بگذارید، چون در اتاق تاریک گلبرگها کمتر باز میشوند. برنامهی کامل نگهداری در صفحهی نگهداری گل آمده است.
همیشهبهار در دستهگل چه حالی دارد؟
این گل بیشتر به دستهگل روستایی و ساده میخورد تا به شکل مجلسی و پرزرقوبرق. کنار سبزینهی فراوان، رز کرمی یا سفید و چند شاخهی ریز سفید زیبا میشود. اگر کمی بنفش یا آبی کنارش بگذارید، نارنجی درخشانتر دیده میشود. رنگ نارنجی معمولاً گرمی و قدردانی میرساند؛ برای معنی رنگهای دیگر به صفحهی معنی رنگ گلها سر بزنید.
اگر مادر یا مادربزرگ شما هم حیاطی با همین گلها داشت، دستهای از رنگهای گرم و آشنا میتواند برایش هدیهی دلنشینی باشد. ایدههای بیشتر در صفحهی گل برای مادر هست.
همیشهبهار در کلورا
ترکیبهای کلورا بیشتر بر پایهی رز است و همیشهبهار گلی فصلی است که هر روز در بازار پیدا نمیشود. اگر نارنجی گرم میخواهید، رز همرنگ آن را میشود در دستهگل گذاشت؛ نمونهها در صفحهی دستهگلها هست. برای پرسیدن از همیشهبهار، در واتساپ بنویسید یا با ۰۹۹۸۲۵۵۵۵۱۴ تماس بگیرید تا بگوییم آن روز در بازار هست یا نه.
سؤالهای پرتکرار
همیشهبهار یکساله است یا چندساله؟
در بیشتر باغچههای تهران یکساله رفتار میکند، چون سرمای سخت زمستان بوته را از بین میبرد. با این حال اگر بگذارید دانه بریزد، هر سال دوباره سبز میشود و انگار چندساله است.
چرا همیشهبهار من گل نمیدهد؟
دلیلهای معمول سایهی زیاد، خاک بسیار پرکود و نچیدن گلهای پژمرده است. گرمای وسط تابستان هم گلدهی را کند میکند و با خنک شدن هوا دوباره شروع میشود. بوته را به جای آفتابیتر ببرید و گلهای پیر را بچینید.
همیشهبهار را میشود خشک کرد؟
بله، و کار سختی نیست. ساقهها را وارونه در جای خشک و تاریک و هوادار آویزان کنید. رنگ نارنجی کمی کمرنگ میشود ولی شکل گل میماند.
دانهی همیشهبهار را چطور جمع کنم؟
بگذارید چند گل روی بوته قهوهای و خشک شود، سپس دانههای خمیده را جدا کنید. آنها را در پاکت کاغذی و جای خشک نگه دارید و اواخر اسفند بکارید.
همیشهبهار و رز را میشود در یک گلدان گذاشت؟
بله. فقط برگهای همیشهبهار را از زیر آب پاک کنید، چون زودتر از رز میپوسند و آب را برای هر دو بد میکنند. آب را زودتر عوض کنید تا رزها هم سرحال بمانند.

