حسن یوسف (Coleus scutellarioides) را برای برگهایش نگه میدارند، نه برای گلش، و رنگ برگ بیشتر از هر چیز به نور بستگی دارد. نور روشن، با چند ساعت آفتاب ملایم صبح، رنگها را پررنگ نگه میدارد. در نور کم رنگها کدر میشوند و ساقه دراز و کمبرگ میشود. آفتاب سوزان ظهر هم برگ بیشتر رقمها را میسوزاند.
بقیهی نگهداریاش ساده است: نوک شاخه را بچینید تا پرپشت بماند، گل را بردارید و از شاخهها قلمه بزنید. در پایین علتهای پژمردگی و راه گذراندن زمستان تهران هم آمده.
- نور: روشن، با آفتاب ملایم صبح. نور کم رنگ را کدر میکند و آفتاب تند ظهر برگ را میسوزاند.
- آبیاری: خاک همیشه کمی نمدار؛ هم خشکی طولانی به آن آسیب میزند و هم آبماندن.
- دما: گرما را دوست دارد. از سرمای زیر حدود ۱۰ درجه و باد سرد آسیب میبیند.
- خاک و گلدان: خاک سبک و پرهوا و گلدان سوراخدار.
- سمی بودن: در فهرست گیاهان سمی برای گربه و سگ آمده؛ دور از دسترس بگذارید.
رنگ برگ حسن یوسف به چه چیزی بستگی دارد؟
به نور. رنگهای سرخ، صورتی، زرد و بنفش در جای روشن غلیظ میشوند. اگر گیاه در گوشهی کمنور بماند، برگها سبزتر و کدرتر میشوند، ساقه به سمت پنجره میکشد و فاصلهی برگها زیاد میشود. در این حالت گلدان را به پنجره نزدیک کنید.
اما همهی نور خوب نیست. بیشتر رقمها در آفتاب مستقیم ظهر لکهی روشن و سوختگی کاغذی پیدا میکنند؛ پشت شیشهی جنوبی و غربی تابستان این خطر بیشتر است. چند رقم «آفتابدوست» تحمل بیشتری دارند، ولی اگر از رقم گیاه مطمئن نیستید، پشت پردهی نازک بگذارید. هفتهای یک بار گلدان را یکچهارم دور بچرخانید تا همهی طرفها نور بگیرند.
چطور حسن یوسف را پرپشت نگه دارم؟
نوک شاخه را با دو انگشت یا قیچی تمیز، درست بالای یک جفت برگ، بچینید. از هر جفتبرگی که زیر برش مانده دو شاخهی تازه درمیآید و بوته پهنتر میشود. این کار را در فصل رشد هر چند هفته تکرار کنید.
سنبلهی گل را هم، که بهشکل میلهای آبیارغوانی درمیآید، همان وقت که پیدا شد بچینید. گیاه با گل دادن انرژیاش را صرف دانه میکند، رشد برگ کند میشود و ساقه چوبی و دراز میشود. گل ریز است و ارزش حسن یوسف در برگ است.
قلمهی حسن یوسف را چطور در آب ریشه بدهم؟
حسن یوسف از آسانترین گیاهانی است که با قلمه تکثیر میشود. کارها به ترتیب:
- نوک یک شاخهی سالم را، حدود ده سانتیمتر، درست زیر یک گره با چاقو یا قیچی تمیز ببرید.
- برگهای پایینی و جوانهی گل را بردارید تا فقط چند برگ بالا بماند.
- قلمه را در لیوان آب همدمای اتاق بگذارید، طوری که هیچ برگی در آب نباشد.
- لیوان را در جای روشن و بدون آفتاب مستقیم نگه دارید و هر دو سه روز آب را عوض کنید.
- در حدود یک هفته ریشه میزند. وقتی ریشه چند سانتیمتر شد، آن را در خاک سبک بکارید و چند هفته خاک را نمدار نگه دارید.
قلمه در آب برای پتوس هم جواب میدهد؛ روش آن را در راهنمای نگهداری پتوس ببینید. حسن یوسف با گذشت زمان ساقهی چوبی و لاغر میشود، پس هر سال چند قلمهی تازه بگیرید تا بوتهی جوان جای بوتهی پیر را بگیرد.
چرا حسن یوسف پژمرده میشود و علتش را چطور بفهمم؟
این گیاه زود میخوابد، پس خوابیدنش به تنهایی چیزی نمیگوید. علت را از خاک و زمان خوابیدن بفهمید.
تشنگی
خاک خشک و گلدان سبک است، برگها کاملاً آویزاناند. بعد از یک آبیاری کامل، ظرف یکی دو ساعت دوباره بلند میشود. این رایجترین علت است.
گرما و آفتاب تند
خاک هنوز نم دارد ولی بعدازظهر، کنار شیشهی داغ، گیاه میخوابد و عصر دوباره بلند میشود. گلدان را از شیشه دور کنید یا پرده بکشید.
باد سرد
بعد از باز شدن پنجره یا ماندن کنار شیشهی سرد شب، یکباره افتاده و برگها تیره شدهاند. گیاه را به جای گرمتر ببرید. برگهای تیرهشده برنمیگردند؛ ببریدشان.
پوسیدگی ریشه
گیاه با وجود خاک خیس میخوابد و آبیاری هم او را بلند نمیکند. پایهی ساقه تیره و نرم است و از خاک بوی ماندابی میآید. گیاه را بیرون بیاورید و ریشه را ببینید؛ ریشهی تیره و لهشده یعنی پوسیده. اگر همهی ریشه خراب بود، سر شاخههای سالم را قلمه بزنید و در آب ریشه بدهید.
حسن یوسف را چطور از زمستان تهران بگذرانم؟
سرما بزرگترین خطرش است. با اولین شبهای سرد پاییز گلدانهای بالکن را به داخل بیاورید. گیاه را روشنترین پنجره بگذارید، ولی شبها به شیشهی سرد تکیه نکند و نزدیک شوفاژ هم نباشد.
- آب: رشد کند میشود و آب کمتری میخواهد؛ پیش از آبیاری خاک را با انگشت بسنجید.
- کود: تا بهار قطع کنید.
- رنگ: نور کم زمستان کمی رنگها را میشوید و این عادی است. بهار دوباره غلیظ میشود.
- آفت: هوای خشک شوفاژ کنه و شپشک میآورد. پشت برگها را گاهی نگاه کنید و با پارچهی نمدار پاک کنید.
- بیمه: در آبان چند قلمه در آب ریشه بدهید. اگر بوتهی اصلی سرما خورد، قلمهها جای آن را میگیرند.
خاک، گلدان و کود حسن یوسف
خاک سبک و پرهوا و گلدانی با سوراخ زهکش کافی است. وقتی ریشهها گلدان را پر کردند، در بهار به گلدان کمی بزرگتر منتقل کنید. در بهار و تابستان هر سه چهار هفته یک بار کود رقیق گیاهان آپارتمانی بدهید. کود غلیظ ریشه را میسوزاند و کمکی به رنگ نمیکند.
برای کودک و حیوان خانگی خطری دارد؟
حسن یوسف در فهرست گیاهان سمی برای گربه و سگ آمده است. اگر بجوند یا بخورند ممکن است استفراغ و اسهال بگیرند. گلدان را بالاتر از دسترس بگذارید. اگر حیوان یا کودکی از آن خورد، با دامپزشک یا اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
سؤالهای پرتکرار
حسن یوسف را هر سال باید عوض کرد؟
لازم نیست، ولی بوتههای جوان زیباترند. ساقهی گیاه پیر چوبی و لاغر میشود و برگها فقط بالا میمانند. هر سال از نوک شاخهها قلمه بگیرید و بوتهی پیر را کنار بگذارید.
برگهای پایینی میریزند؛ طبیعی است؟
اگر هر از گاهی یکی دو برگ پیر میریزد، طبیعی است. اگر برگهای زیادی میریزند، علتش معمولاً نور کم، خاک خیس یا باد سرد است؛ خاک و جای گیاه را بررسی کنید.
کنار پنجرهی آفتابی تابستان بگذارمش؟
آفتاب صبح مناسب است، اما آفتاب بعدازظهر از پشت شیشه بیشتر رقمها را میسوزاند. اگر ناچارید، پشت پردهی نازک بگذارید و ببینید برگها لکهی روشن پیدا میکنند یا نه.
قلمهی حسن یوسف در خاک هم ریشه میدهد؟
بله، در خاک سبک و نمدار هم ریشه میزند. در لیوان شفاف ریشه را میبینید و میفهمید کِی وقت کاشتن است؛ برای شروع راحتتر است.
پشت برگها تار نازک دیدهام؛ چه کنم؟
احتمالاً کنهی عنکبوتی است که در هوای خشک و گرم زیاد میشود. گیاه را از بقیه جدا کنید، برگها و پشت آنها را بشویید یا با پارچهی نمدار پاک کنید و چند هفته هر چند روز تکرار کنید.

