گل بنفشهای که در زمستان باغچهها، بالکنها و کنار خیابانهای تهران میبینید، بیشتر بنفشهی فرنگی (Viola × wittrockiana) یا ویولاست. این گیاهها خنکی را دوست دارند، سرمای سبک را تحمل میکنند و با آفتاب زمستان گل میدهند. از پاییز تا اواخر بهار رنگ میآورند و با گرم شدن هوا تمام میشوند.
راز گلدهی طولانیشان سه چیز است: آفتاب، آبیاری متعادل و چیدن گلهای پژمرده.
- نور: تا جایی که میشود آفتاب زمستان؛ در بهار و گرما نیمسایه.
- آبیاری: خاک کمی نمناک، نه خیس. در زمستان کمتر و صبحها.
- دما: خنکی و سرمای سبک را تحمل میکند؛ گرمای اواخر بهار گلدهی را متوقف میکند.
- خاک و گلدان: خاک سبک و غنی با زهکشی خوب و گلدان سوراخدار.
- سمی بودن: بنفشهی فرنگی از گیاههای سمی رایج نیست و گلش را گاهی برای تزئین غذا به کار میبرند؛ با این حال گلدان را از دسترس کودک و حیوان خانگی دور نگه دارید.
بنفشهی فرنگی، ویولا و بنفشهی آفریقایی چه فرقی دارند؟
سه گیاه با یک اسم، و فقط دوتایشان فامیلاند.
بنفشهی فرنگی (پنسی)
گلهای درشتتر، با لکهای شبیه صورت در مرکز، در بنفش، زرد، سفید، آبی، قرمز و قهوهای. بیشتر در باغچهها و گلدانهای بالکن دیده میشود.
ویولا
گلهای ریزتر و پرشمارتر. معمولاً سرما و گرما را کمی بهتر از بنفشهی فرنگی تحمل میکند و گلدهی طولانیتری دارد.
بنفشهی آفریقایی
گیاهی کاملاً دیگر است، با برگهای کرکدار و گلی ریز؛ گیاه آپارتمانی است و سرما و آب روی برگ را دوست ندارد. با بنفشهی باغچه هیچ نسبتی ندارد و نگهداریاش هم جدا است.
بنفشه در کدام ماهها گل میدهد و کی تمام میشود؟
نشای بنفشه را معمولاً از پاییز، وقتی گرمای تابستان رفته و شبها خنک شدهاند، در بازار گل و گیاه میبینید. گلدهی در پاییز خوب است، در سردترین هفتههای دی و بهمن کند میشود، با ملایم شدن هوا در اسفند و فروردین دوباره زیاد میشود و با گرمای اواخر بهار تمام میشود. ساقهها دراز و کمگل میشوند و بنفشه خسته به نظر میرسد؛ آنوقت معمولاً جایش را گیاه تابستانی میگیرد. برای گلدان آفتابی تابستان، شمعدانی جانشین خوبی است؛ شرح نگهداریاش را در نگهداری شمعدانی بخوانید.
بنفشه را در گلدان بالکن چطور بکارم؟
- گلدان یا جعبهای با سوراخهای زهکشی بردارید. گلدان بدون سوراخ آب را نگه میدارد و در سرما ریشه را میپوساند.
- خاک سبک و غنی بریزید؛ اگر خاک سنگین است، کمی پرلیت یا ماسه قاطعش کنید.
- نشا را با ریشهی خاکدار از ظرف بیرون بیاورید، ریشهها را فقط اگر خیلی فشرده بودند آرام باز کنید.
- نشاها را با فاصلهی حدود یک وجب بکارید تا هوا بینشان جریان داشته باشد.
- همان لحظه آبیاری کنید، نه با فشار زیاد، تا خاک دور ریشه بنشیند.
- گلدان را جای آفتابی بالکن بگذارید و ترجیحاً کنار دیوار که سرما و باد کمتر به کنار گلدان برسد.
بنفشه چقدر آفتاب و آب میخواهد؟
در پاییز و زمستان هرچه آفتاب بیشتر، بهتر برای گلدهی؛ نور زمستان ضعیف است و بنفشه با آن مشکلی ندارد. در اسفند و فروردین هم آفتاب کامل خوب است، اما از اردیبهشت، وقتی هوا گرم میشود، سایهی بعدازظهر کمک میکند گلدهی چند هفته بیشتر دوام بیاورد.
خاک را کمی نمناک نگه دارید. در زمستان تبخیر کمتر است، پس هر چند روز یک بار کافی است؛ اما باد خشک زمستان خاک گلدانهای بالکن را زودتر از انتظار خشک میکند، پس پیش از هر آبیاری انگشت را در خاک فرو کنید. صبح آب بدهید تا پیش از شب سرد، گلدان آب اضافه را رها کند، و آب را روی خاک بریزید، نه روی گل؛ گل خیس در هوای سرد راحتتر کپک میزند.
چطور تا بهار گل بدهد؟
گلهای پژمرده را بچینید
گل پژمرده را با ساقهاش از پایه، نزدیک جایی که از بوته جدا میشود، با ناخن یا قیچی بچینید. اگر گل بماند، بنفشه بذر میسازد و کمکم گلدهی را کم میکند. هر چند روز یک بار چند دقیقه برای این کار بگذارید و برگهای زرد را هم بردارید.
کود را سبک بدهید
در روزهای ملایم هر دو سه هفته کود مایع رقیق مخصوص گیاهان گلدار بدهید. در سردترین هفتهها که رشد کند است، کود را کنار بگذارید.
در پایان زمستان کوتاهش کنید
اگر ساقهها دراز و کمبرگ شدهاند، حدود یکسوم بوته را ببرید؛ شاخههای تازه از پایین میآید و دوباره گل میدهد.
سرمای تهران و باد زمستان با گلدان چه میکنند؟
بنفشه یخبندان سبک را تحمل میکند، اما ریشهی گلدان از ریشهی باغچه بیدفاعتر است، چون سرما از اطراف گلدان هم میرسد. در شبهای بسیار سرد گلدان را کنار دیوار یا زیر سقف بالکن ببرید و پارچهی نازکی روی گلها بیندازید؛ صبح برش دارید که نور بگیرد. سرمای شدید همراه باد خشک گلها را میخواباند، ولی با گرم شدن هوا اغلب دوباره بلند میشوند.
مشکلها: هر نشانه چه میگوید؟
ساقهها دراز میشوند و گل کم است
نور کم است یا هوا گرم شده. به جای آفتابی ببرید، ساقههای دراز را کوتاه کنید؛ اگر فصل به گرما رسیده، وقت تعویض بنفشه با گیاه تابستانی است.
برگها زرد میشوند
آب زیاد و زهکشی بد دلیل معمول آن است. سوراخهای گلدان را بررسی کنید و بگذارید خاک کمی خشک شود. چند برگ پایینی پیر هم طبیعی است.
لکهی قهوهای یا پرزهای خاکستری روی گل
کپک خاکستری در هوای سرد و مرطوب است. گلهای خراب را بردارید، آبیاری را فقط روی خاک انجام دهید و جریان هوا را بیشتر کنید.
سوراخهای نامنظم در برگ و گلبرگ
معمولاً کار حلزون یا کرم برگخوار است. شبها با چراغقوه سراغ بوته بروید و آنها را با دست جمع کنید. اگر برگ چسبناک است و زیرش حشرههای ریز سبز نشسته، شته است؛ با آب ملایم بشویید.
گل بنفشه روی غذا؛ چه باید بدانید؟
گل بنفشهی فرنگی گاهی برای تزئین غذا و شیرینی به کار میرود. اگر چنین قصدی دارید، فقط گلی را بردارید که مطمئنید به آن سم یا کود شیمیایی نخورده؛ نشای تزئینی معمولاً برای خوردن پرورش داده نمیشود.
سؤالهای پرتکرار
بنفشه را کی بکارم؟
از پاییز، وقتی گرمای تابستان رفته و شبها خنک شده، تا اوایل زمستان. نشایی که در هوای هنوز گرم کاشته شود، زود خسته میشود و کمگل میماند.
بنفشه سرمای زیر صفر را تحمل میکند؟
یخبندان سبک را تحمل میکند و گلها بعد از گرم شدن هوا برمیگردند. شبهای بسیار سرد و باد خشک برایش خطرناکاند، بهخصوص در گلدان؛ آن را کنار دیوار ببرید.
چرا بنفشهام در اردیبهشت گل نمیدهد؟
چون گرم میشود. بنفشه گیاه فصل خنک است و با گرمای اواخر بهار میکشد و کمگل میشود. نیمسایهی بعدازظهر چند هفته به عمرش اضافه میکند، اما جایش را بعداً گیاه تابستانی میگیرد.
بنفشه را در خانه نگه دارم یا بالکن؟
بالکن یا حیاط جای طبیعیاش است. در خانه خنکترین جای روشن، دور از شوفاژ، بهتر از اتاق گرم است، اما در هوای گرم و کمنور بنفشه زود کشیده میشود و عمرش کوتاه میماند.

