نور مناسب برای بیشتر گیاهان آپارتمانی «روشن و غیرمستقیم» است: جایی که اتاق روشن است ولی پرتوی خورشید ساعتها مستقیم روی برگ نمیافتد، مثلاً کنار پنجرهی شرقی یا یکی دو متر دورتر از پنجرهی جنوبی. نور مستقیم برای کاکتوس و ساکولنت است و نور کم فقط برای چند گیاه سختجان.
سه چیز نور یک گیاه را تعیین میکند: پنجره رو به کدام سمت است، گیاه چقدر از شیشه فاصله دارد و فصل چیست. هر سه را با مثال تهران میآوریم.
- نور مستقیم: پرتوی خورشید چند ساعت از روز روی برگ میافتد. سایهی دست روی برگ تیز و تیره است.
- روشن غیرمستقیم: اتاق روشن است و پرتو مستقیم به برگ نمیخورد، یا از پردهی توری میگذرد. سایهی دست نرم و کملبه است.
- نور متوسط: دو سه متر دور از پنجره یا کنار پنجرهی شمالی. سایهی دست کمرنگ و محو است.
- نور کم: گوشهی دور از پنجره یا راهرو. سایهی دست بهسختی دیده میشود.
سایهی دست چطور نور را اندازه میگیرد؟
وسط روز، دستتان را سی چهل سانتیمتر بالای برگهای گیاه بگیرید و به سایهاش نگاه کنید. سایهی پررنگ با لبهی تیز یعنی نور مستقیم یا بسیار روشن. لبهی نرم یعنی روشن غیرمستقیم. سایهی کمرنگ و بیلبه نشان نور متوسط یا کم است. این آزمون ساده را برای چند نقطهی خانه تکرار کنید و جای هر گیاه را بر اساس همین انتخاب کنید.
پنجرهی شمالی، جنوبی، شرقی و غربی چه نوری میدهند؟
تهران در نیمکرهی شمالی است و خورشید بیشتر روز از سمت جنوب آسمان میگذرد.
پنجرهی جنوبی
بیشترین نور را میدهد. در زمستان خورشید پایینتر است و پرتو تا عمق اتاق میرسد. در تابستان بالاتر است و اگر بالکن یا سایهبان داشته باشید، نور مستقیم کمتری وارد میشود، ولی شیشه ظهر داغ میشود. کاکتوس، ساکولنت و گیاهان معطر آشپزخانه اینجا خوشاند. برای بیشتر گیاهان برگدار، یکی دو متر عقبتر یا پشت پردهی توری جای بهتری است.
پنجرهی شمالی
تقریباً هیچوقت آفتاب مستقیم نمیگیرد؛ نور یکنواخت و ملایم است. برای گیاهان نور متوسط مناسب است و برگ نمیسوزد. در عوض زمستانها نور کمتر و هوای کنار شیشه سردتر میشود؛ گیاه را به پنجره نزدیک کنید ولی نگذارید برگ به شیشه بچسبد.
پنجرهی شرقی
آفتاب صبح را میگیرد؛ نوری ملایم و خنک که بیشتر گیاهان تحملش را دارند. اگر فقط یک جای انتخاب دارید، پنجرهی شرقی برای شروع کمخطرترین است.
پنجرهی غربی
آفتاب بعدازظهر را میگیرد و در تابستان تهران داغ و تند است. برگهای پشت شیشه میسوزند. پردهی توری بکشید یا گیاه را یک متر عقبتر ببرید.
جهت پنجره همهی ماجرا نیست. ساختمان روبهرو، سقف بالکن، درخت جلوی پنجره و حتی گرد و غبار روی شیشه نور را کم میکند. شیشه را گاهی بشویید و به جای قطبنما به سایهی دستتان تکیه کنید.
فاصله از شیشه چقدر مهم است؟
نور با دور شدن از پنجره خیلی تند کم میشود. گلدانی که روی لبهی پنجره است با گلدانی که یک متر عقبتر است تفاوت چشمگیری دارد، و دو سه متر عقبتر حتی از پنجرهی جنوبی هم فقط نور متوسط میرسد. گیاهی که در گوشهی دور اتاق میماند بیشتر زنده میماند تا رشد کند.
اگر جای دلخواه از پنجره دور است، گلدان را روی میز یا پایهی بلند به پنجره نزدیک کنید. دیوار سفید کنارش هم کمی نور برمیگرداند. گلدان را هفتهای یک بار ربع دور بچرخانید تا همهی طرفهای گیاه نور ببینند و به یک سو کج نشود.
پردهی توری و فصلها نور را چطور عوض میکنند؟
پردهی توری نور مستقیم را به روشن غیرمستقیم تبدیل میکند و کنار پنجرهی جنوبی و غربی برای برگهای لطیف حیاتی است. در پاییز و زمستان که خورشید ضعیف است، پرده را کنار بزنید.
زمستان نور از زاویهی کمتری وارد میشود و تا عمق بیشتری از اتاق میرسد، اما روز کوتاهتر و کل نور کمتر است. گیاهی که تابستان وسط اتاق راحت بود، زمستان به پنجره نیاز دارد. برعکس، در تابستان گیاه کنار پنجرهی غربی را چند ده سانتیمتر عقب بکشید. فقط مراقب باشید برگ شبها به شیشهی سرد نچسبد.
گیاه را چطور به نور بیشتر عادت بدهیم؟
برگی که در سایه رشد کرده نازک است و در آفتاب شدید زود میسوزد. جابهجایی را مرحلهای انجام دهید: چند روز در جایی با نور متوسط، بعد روشنتر، و در عرض یکی دو هفته به جای تازه. برای بردن گیاه به بالکن در تابستان هم اول در سایه شروع کنید.
اگر برگی سوخت، لکهی سفید یا قهوهای روی آن برنمیگردد. گیاه را از آفتاب بردارید، برگ سوخته را اگر زشت بود ببرید و بگذارید برگهای تازه دربیایند.
نشانههای نور زیاد و نور کم
نور زیاد
برگ رنگپریده یا زرد میشود، لکههای قهوهای خشک روی سمتِ رو به پنجره میافتد، برگها میپیچند و خاک در چند روز خشک میشود. گیاه را عقب ببرید یا پرده بکشید.
نور کم
ساقه دراز و باریک میشود و فاصلهی برگها زیاد میشود. گیاه به سمت پنجره خم میشود، برگهای تازه ریز و کمرنگ درمیآیند و لکههای روشن رقمهای خالدار کمرنگ میشود و به سبز یکدست برمیگردد. رشد میایستد و خاک مدتها خیس میماند، که خطر پوسیدگی ریشه را بالا میبرد. اگر تنها جای موجود کمنور است، فهرست گیاهانی که نور کم را تحمل میکنند کمک میکند گیاه درست را انتخاب کنید.
چراغ رشد چه ویژگیهایی باید داشته باشد؟
اتاق بیپنجره، راهرو و گوشهی تاریک زمستان با چراغ رشد قابل نجات است. نکتهها ساده است:
- چراغ LED با نور سفید برای اتاق نشیمن خوشایندتر است و برای گیاه برگدار کافی. لازم نیست نور صورتی و بنفش باشد.
- لامپ معمولی خانه برای دیدن اتاق ساخته شده است و رشد گیاه زیر آن کند میماند.
- چراغ را از بالا بتابانید، نه از کنار. فاصلهاش را از دفترچهی خودِ چراغ بخوانید، چون هر چراغ قدرت متفاوتی دارد.
- با تایمر حدود دوازده ساعت در روز روشنش کنید. گیاه به شب هم نیاز دارد.
سؤالهای پرتکرار
لامپ معمولی خانه برای گیاه کافی است؟
شدت نور لامپ معمولی اتاق در مقایسه با نور پنجره خیلی کم است. برای زندهماندن چند هفته شاید کافی باشد، اما گیاه رشد نمیکند. گیاهی که جای دیگری ندارد به چراغ رشد نیاز دارد.
گیاه را بچسبانم به شیشه؟
نه همیشه. ظهر تابستان، شیشهی جنوبی و غربی داغ میشود و برگ میسوزد. شب زمستان شیشه سرد است و برگی که به آن چسبیده سرما میخورد. چند سانتیمتر فاصله بگذارید.
بالکن سرپوشیده چه نوری میدهد؟
سقف آفتاب مستقیم را میگیرد و فقط نور بازتابشده و نوری که از کنار میرسد میماند. لبهی باز بالکن روشنتر است و عمقش کمنورتر. با سایهی دست جای دقیق هر گیاه را پیدا کنید.
اپلیکیشن سنجش نور موبایل به کار میآید؟
برای مقایسهی دو نقطه مفید است، چون حسگر موبایل برای تنظیم روشنایی صفحه ساخته شده و عدد دقیقی نمیدهد. نقطهای که عدد بزرگتری نشان میدهد روشنتر است.
چند وقت یک بار گیاه را بچرخانم؟
هفتهای یک بار ربع دور کافی است. این کار از کجشدن گیاه به سمت پنجره جلوگیری میکند و برگهای همهی طرفها نور میبینند.

